Hyperpigmentatie: wat is het, oorzaken en wat te doen?

Hoewel hyperpigmentatie op zichzelf meestal ongevaarlijk is, kan het veel ellende veroorzaken, omdat de donkere vlekken vaak voorkomen in het gezicht, op de handen en op andere goed zichtbare lichaamsdelen die aan de zon worden blootgesteld en soms moeilijk te verbergen zijn.

Hyperpigmentatie ontstaat bij overproductie van melanine op bepaalde plaatsen op de huid. Hyperpigmentatie leidt tot vlakke, donkere plekken op de huid die lichtbruin tot zwart van kleur zijn en in grootte en vorm kunnen variëren. Er zijn veel soorten hyperpigmentatie, maar de onderstaande vormen komen het meeste voor:

• Pigmentvlekken zoals ouderdomsvlekken worden door blootstelling aan de zon veroorzaakt. Om deze reden komen zij hoofdzakelijk op lichaamsdelen voor die vaak worden blootgesteld, zoals het gezicht, de handen en de armen. Het zijn meestal kleine, donkere vlekjes op de huid.
• Melasma of chloasma wordt ook vaak 'zwangerschapsmasker' genoemd, omdat 90% van de zwangere vrouwen hier last van heeft. Het ontstaat door hormonale invloeden, zoals zwangerschap en anticonceptiepillen, en veroorzaken donkere, onregelmatig gevormde en soms behoorlijk grote vlekken in het gezicht of op de armen.
• Hyperpigmentatie na een ontsteking ontstaat als na het helen van huidletsel of een wond een vlakke, verkleurde plek achterblijft. Het komt veel voor bij mensen die aan acne lijden, maar het kan ook worden veroorzaakt door cosmetische procedures zoals dermabrasie, laserbehandelingen en chemische peelings.

Donkerdere plekken op de huid kunnen door andere factoren ontstaan, zoals:

• moedervlekken,
• littekens,
• grote moedervlekken,
• solaire of aktinische keratosen, en
• vormen van huidkanker, maar deze worden niet als vormen van hyperpigmentatie beschouwd.

Blootstelling aan zonlicht is de belangrijkste oorzaak van hyperpigmentatie. Zonnestralen stimuleren de aanmaak van melanine, het natuurlijke pigment dat de huid beschermt tegen schadelijke UV-stralen en verantwoordelijk is voor het bruinen van de huid.

Bij overmatige of langdurige blootstelling kan dit natuurlijke proces verstoord raken, wat leidt tot een ongelijkmatige ophoping van melanine en het ontstaan van donkere vlekken. Zodra pigmentvlekken aanwezig zijn, kan zonlicht ze accentueren, zoals bij sproeten, ouderdomsvlekken, melasma en post-inflammatoire hyperpigmentatie.

Door de tijd in de zon te beperken, beschermende kleding te dragen en dagelijks een breedspectrum zonnebescherming met een hoge beschermingsfactor te gebruiken, kan het risico op hyperpigmentatie worden verminderd en verergering van bestaande vlekken worden voorkomen.

Hormonale veranderingen vormen de belangrijkste oorzaak van een specifiek type hyperpigmentatie: melasma, ook wel chloasma genoemd. Deze vorm komt vooral voor bij vrouwen, omdat vrouwelijke hormonen zoals oestrogeen en progesteron de melanineproductie kunnen stimuleren, vooral wanneer de huid aan zonlicht wordt blootgesteld.

Melasma kan worden uitgelokt door zwangerschap, bepaalde aandoeningen of het gebruik van anticonceptiepillen. Omdat het zo vaak voorkomt tijdens de zwangerschap, staat het ook bekend als het ‘zwangerschapsmasker’. Het komt vaker voor bij mensen met een donkerder huidtype en bij bepaalde etnische achtergronden.

Hyperpigmentatie kan ook optreden als gevolg van bepaalde ziekten, waaronder sommige auto-immuunziekten, maag-darmstoornissen, stofwisselingsziekten en vitaminetekorten. Daarnaast kan het een bijwerking zijn van verschillende medicamenteuze behandelingen, zoals hormoontherapie, chemotherapie, antibiotica, geneesmiddelen tegen malaria of epilepsie.

Na huidontstekingen of huidbeschadiging kan er post-inflammatoire hyperpigmentatie ontstaan. Dit gebeurt wanneer de huid na het genezingsproces donkerder gekleurd blijft, bijvoorbeeld na acne, eczeem, psoriasis, een snijwonde, brandwonde of blootstelling aan chemicaliën. Ook contact met licht in combinatie met stoffen zoals henna of tatoeages kan dit proces in gang zetten.

Bepaalde beroepen en activiteiten brengen een verhoogd risico op hyperpigmentatie met zich mee, vooral door langdurige blootstelling aan zonlicht of chemische stoffen. Mensen die in de buitenlucht werken, zoals tuinlieden, stratenmakers of asfalteerders, maar ook mensen die in parfumerieën of bakkerijen werken, lopen een verhoogd risico.

1. Chemische peelings
   Bij chemische peelings wordt een zuurhoudende oplossing aangebracht op de huid van het gezicht, de handen of de voeten. Het doel is om de bovenste huidlagen gecontroleerd te verwijderen. Tijdens dit proces kan de huid tijdelijk blaren vertonen en schilferen, waarna een nieuwe, egaler gepigmenteerde huidlaag zichtbaar wordt.
   
   
2. Lasertherapie
   Laserbehandelingen werken volgens een vergelijkbaar principe, maar zijn doorgaans preciezer. De dermatoloog kan de intensiteit van de behandeling nauwkeurig afstemmen op de huid en het type hyperpigmentatie. De laser zendt hoogenergetisch licht uit dat gericht inwerkt op de gepigmenteerde zones. Mildere behandelingen beperken zich tot de opperhuid, terwijl intensievere lasers dieper in de huid doordringen.
   
   
3. Aandachtspunten
   Hoewel deze dermatologische behandelingen effectief kunnen zijn, zijn ze vaak kostbaar en relatief ingrijpend. Daarnaast kunnen ze de huid irriteren of ontstekingen veroorzaken. In sommige gevallen kan dit leiden tot post-inflammatoire hyperpigmentatie, vooral bij mensen met een donkerder huidtype.

Naast professionele behandelingen zijn er diverse huidverzorgingsproducten op de markt die gericht zijn op het verminderen van hyperpigmentatie. Deze producten bevatten doorgaans actieve ingrediënten die de melanineproductie helpen reguleren en de vorming van donkere vlekken tegengaan.

Veelgebruikte actieve ingrediënten:

• Hydrochinon
  Lange tijd werd hydrochinon beschouwd als het meest krachtige ingrediënt tegen hyperpigmentatie. Vanwege ernstige zorgen over de veiligheid, waaronder een mogelijk kankerverwekkend effect, is het gebruik ervan in cosmetische producten in de EU sinds 2001 verboden. In de VS is het nog beperkt verkrijgbaar in lage concentraties (2% of minder). Hydrochinon kan bovendien huidirritatie veroorzaken en zo juist post-inflammatoire hyperpigmentatie uitlokken.
• Arbutine
  Arbutine is een natuurlijke bron van hydrochinon en wordt vaak gebruikt in huidverhelderende producten, met name in Azië. Het is minder krachtig dan synthetisch hydrochinon, maar er bestaan zorgen dat het vergelijkbare veiligheidsrisico’s met zich meebrengt.
• Kojiczuur
  Kojiczuur is een bijproduct van het fermentatieproces bij de productie van Japanse rijstwijn, sake. Het wordt gezien als een relatief natuurlijke optie, maar is een zwakke remmer van de melanineproductie. Om veiligheidsredenen is het gebruik ervan in meerdere landen beperkt of verboden.
• Vitamine C-derivaten
  Derivaten van vitamine C hebben aangetoond effectief te kunnen zijn bij het verminderen van hyperpigmentatie. Ze worden vaak gecombineerd met andere actieve ingrediënten om het effect te versterken.
• Retinoïden (vitamine A-derivaten)
  Retinoïden kunnen helpen bij het vervagen van pigmentvlekken, maar staan er ook om bekend de huid te irriteren en gevoeliger te maken voor zonlicht. Hierdoor kan hyperpigmentatie verergeren. Daarnaast worden retinoïden afgeraden tijdens zwangerschap en borstvoeding vanwege mogelijke risico’s.
• Azelaïnezuur
  Azelaïnezuur beïnvloedt indirect de melanineproductie en kan hyperpigmentatie verminderen. Het is echter minder effectief bij sproeten en ouderdomsvlekken en kan bij sommige huidtypes irritatie of ontsteking veroorzaken.
• Huismiddeltjes
  Ook wordt beweerd dat huismiddeltjes, zoals jojoba-olie, citroensap of het volgen van een suikervrij dieet helpen tegen hyperpigmentatie. Deze beweringen worden echter door geen enkel wetenschappelijk bewijs ondersteund.

Thiamidol is het belangrijkste actieve bestanddeel in het Eucerin Anti-Pigment-gamma en functionneert als een hyperpigmentatie behandeling. Het ingrediënt wordt goed verdragen door de huid en is effectief bij verschillende vormen van hyperpigmentatie, waaronder melasma en ouderdomsvlekken.

Klinische en dermatologische studies tonen aan dat Thiamidol na vier weken bij regelmatig gebruik zichtbaar bijdraagt aan het verminderen van donkere vlekken.

Omdat zonbescherming essentieel is bij hyperpigmentatie, bevat de Anti-Pigment Dagcrème naast Thiamidol ook een beschermingsfactor. De combinatie van een doelgericht actief ingrediënt en dagelijkse zonbescherming helpt bestaande pigmentvlekken te vervagen en het ontstaan van nieuwe vlekken te helpen voorkomen.

Hyperpigmentatie kan als storend worden ervaren, vooral wanneer pigmentvlekken in het gezicht zichtbaar zijn. Ze komen echter niet alleen daar voor: alle huidzones die regelmatig aan de zon worden blootgesteld, zoals de hals, schouders, onderarmen en vooral de handen, kunnen worden getroffen.

Omdat de handen dagelijks en vaak onbewust aan zonlicht worden blootgesteld, verschijnen pigmentvlekken hier vaak sneller. Het goede nieuws is dat je zelf veel kan doen om het ontstaan van donkere vlekken te helpen voorkomen.

Raadpleeg een dermatoloog of apotheker als u zich zorgen maakt over een donkere plek of als er een nieuwe plek ontstaat of een bestaande plek gaat bloeden, jeuken of van vorm of kleur verandert.